English summary
De Utrechtse Heuvelrug is an ice age ridge in the middle of the
Kijkend naar de kaart van de Heuvelrug valt het direct op: het grote, groene gebied is doorsneden door snelwegen, provinciale wegen, spoorwegen en bebouwing. Door deze barrières kan de Heuvelrug niet functioneren als één samenhangend natuurgebied. Dat is jammer voor mens en dier. Maar het is niet het enige probleem. De Heuvelrug is omgeven door landbouwgrond, stedelijke gebieden en een uitgebreid verkeersnet. Hierdoor mist het gebied aansluiting op andere landschappen, zoals de nabijgelegen Veluwe. Bepaalde dieren die oorspronkelijk ook op de Heuvelrug voorkwamen, waaronder het edelhert, kunnen niet op eigen kracht terugkeren.
Het bosrijke stuwwallengebied de Heuvelrug strekt zich in noord-zuid richting uit van het Gooimeer tot de Nederrijn. In totaal beslaat de Heuvelrug een oppervlakte van 20.000 hectare. Het behoort tot de grootste natuurgebieden van Nederland en heeft een enorme recreatieve waarde. Ontwikkelingen van de afgelopen honderd jaar hebben de eenheid van de Heuvelrug ernstig aangetast. Veel schade is nog te herstellen, maar dat vraagt naast draagvlak behoorlijk wat investeringen. In de visie Heel de Heuvelrug staat omschreven wat er allemaal nodig is om van de Heuvelrug weer een geheel te maken.
Van versnippering naar samenhang
In de Nieuwsbrief van het Goois natuurreservaat, nr 46, 2004 heeft het GNR de hierboven staande ambitieuze visie gepubliceerd. Het geeft op een goede manier weer hoe de doelstelling van het Natuurbeleidsplan "Natuur voor mensen, mensen voor natuur" kan worden gerealiseerd, zodat in 2020 de belangrijkste fysieke barrières van wegen, spoorwegen en kanalen zijn opgeheven. In 2010 moet 90% van de infrastructurele knelpunten zijn opgelost. Eén van de instrumenten hiertoe is de Nota Ontsnippering van het ministerie van Verkeer en Waterstaat.
Een ambitieus, maar haalbaar kaartbeeld
.jpg)
bron: Goois Natuurreservaat
Natuurbrug Crailo
Een ander voorbeeld van ontsnippering in het Goois Natuurreservaat is de Natuurbrug. De foto is van Pandion.
Heel de Heuvelrug
Een andere belangrijke link is die naar Heel de Heuvelrug.
De Utrechtse Heuvelrug en het Gooi maken deel uit van dezelfde beboste stuwwal die zich uitstrekt van de Aalberg aan het Gooimeer tot de Grebbeberg aan de Nederrijn. Om de landschappelijke eenheid ervan te benadrukken spreekt men kortweg over ‘de Heuvelrug’. De Heuvelrug is van grote betekenis als natuurgebied, maar draagt ook sterk bij aan het welzijn van de mensen die er wonen en recreëren. Zonder overdrijving kun je de Heuvelrug ‘het bos van de Randstad’ noemen!
Sinds eind jaren ’90 werken de natuurbeheerders op de Heuvelrug samen onder het motto Heel de Heuvelrug, met een tweeledig doel:
- het uitgangspunt is Heel de Heuvelrug, van het Gooimeer tot de Nederrijn. Er moet dus over alle bestuurs- en eigendomsgrenzen heen gekeken worden.
- De opdracht is de Heuvelrug te helen, gaaf te maken. De samenhang tussen de afzonderlijke natuurterreinen en tussen de Heuvelrug en de aangrenzende lager gelegen gebieden dient te worden hersteld.
Natuur- en milieuorganisaties hebben een duidelijk beeld voor ogen wat er moet gebeuren op de Heuvelrug. Uiteraard moet de versnippering zo veel mogelijk ongedaan worden gemaakt, zeker op de cruciale plaatsen. Wat dat concreet betekent en welke kansen zich voordoen, kunt u in deze website lezen.
Mogelijkheden genoeg
Er zijn mogelijkheden genoeg om de interne ’ontsnippering’ van de Heuvelrug te realiseren en aansluiting te krijgen op andere landschappen. In veel gevallen kan worden volstaan met maatregelen aan de weg: het aanleggen van faunapassages en ecoducten, het afsluiten van wegen voor gemotoriseerd verkeer of verkeers- en snelheidsremmende maatregelen. Soms is dit niet voldoende en zijn aanvullende maatregelen nodig in de omgeving van de weg. In dat geval moeten er ’groene corridors’ ontwikkeld worden, waarbij het nodig is om hekken aan te passen of te verwijderen. Af en toe moet ook bebouwing wijken. Groene ontwikkelingspolitiek Soms druisen deze maatregelen in tegen andere belangen van burgers en overheden. Mobiliteit, werkgelegenheid en woningbouw staan meestal hoog op de agenda. Toch mogen deze ambities een groene ontwikkelingspolitiek niet in de weg staan, vinden natuur- en milieuorganisaties. De Heuvelrug geniet als deel van de nationale en provinciale Ecologische Hoofdstructuur een belangrijke bescherming, die in de streekplannen van Utrecht en Noord-Holland zijn vastgelegd. Uiteraard hoeft dit andere belangen niet uit te sluiten; vaak is er zelfs sprake van een win-winsituatie. Grote, aaneengesloten natuurgebieden dragen bij aan de kwaliteit van de leefomgeving en bieden volop ruimte om - als tegenhanger van de hectiek van de Randstad - te genieten van rust en natuur.
In het onlangs door de regering voorgestelde Meerjarenprogramma Ontsnippering (MJPO) zijn voor de Heuvelrug te realiseren ecoducten in Rijkswegen en spoorwegen opgenomen.
Rijkswegen
- A1 - een ecoduct tussen Bussum en Laren is in voorbereiding, de financiering is echter nog niet rond. Bij Huizen worden onderdoorgangen aangebracht.
- A12 - in 2007/2008 wordt samen met ProRail tussen Driebergen en Maarn het ecoduct Mollebos aangelegd. Dit ecoduct is geschikt voor o.a. het edelhert. De financiering hiervan is inmiddels rond. Bij Overberg worden onderdoorgangen aangelegd.
- A27 - er is samen met ProRail en de provincie Noord- Holland onderzoek gedaan naar de meest geschikte locatie voor het ecoduct Bosberg tussen Hilversum en Hollandse Rading. Hoewel financiering nog ontbreekt, is de realisering gepland in 2008.
- A28 - in 2005 wordt tussen Leusden en Soesterberg het ecoduct Leusderheide aangelegd. Ook bij dit ecoduct wordt rekening gehouden met mogelijk gebruik door het edelhert. Meer in westelijke richting is de door toeval niet afgebouwde afslag Zeist-West van de A28 spontaan veranderd in een faunapassage.
Spoorwegen
Onder verantwoordelijkheid van ProRail maakt ook de Spoorwegen werk van ontsnippering. Aansprekend voorbeeld is de Natuurbrug bij de Zanderij Crailo, die niet alleen over het traject tussen Hilversum - Bussum gaat, maar ook over de provinciale weg. Aan dit megaproject wordt al vanaf 2002 gewerkt. Het is in 2006 gereed.
Verder werkt ProRail aan het ecoduct Mollebos tussen Driebergen en Maarn, een ecoduct over de spoorbaan tussen Den Dolder en Amersfoort en aan faunabuizen langs het traject Hilversum - Utrecht.
Provinciale wegen
Langs verschillende provinciale wegen zijn kleine faunapassages gemaakt, geschikt voor dassen. Dassen leggen ’s nachts grote afstanden af om voedsel te verzamelen. Wegen vormen hierbij uiterst gevaarlijke barrières.
Over de N237, tussen Soesterberg en Amersfoort, gaat de provincie Utrecht een ecoduct bouwen.
Onder de N225 zal een faunapassage worden aangelegd, waardoor er een verbinding komt tussen de Heuvelrug en de noordoever van de Nederrijn. Bovendien wordt onderzocht of er een aansluiting kan komen tussen het ecoduct Bosberg over de Utrechtseweg.
Lokale wegen
Veel gemeenten hebben langs lokale wegen voorzieningen aangebracht voor kleine dieren als dassen, amfibieën en reptielen. Om er een paar te noemen: Amerongen kreeg een dassentunnel onder de Dwarsweg bij Overberg.
In Maartensdijk, Hilversum en Huizen werden meerdere dassentunnels en faunagoten aangelegd. En het Goois Natuurreservaat deed onlangs een voorstel voor een wegverlegging en een ecoduct bij Anna’s Hoeve in Hilversum.
Ook zijn er op de hele Heuvelrug verschillende, vaak onverharde, wegen afgesloten voor gemotoriseerd verkeer.